Trở thành diễn giả không phải là học cách nói hay. Đó là việc biến chuyên môn của bạn thành một thông điệp rõ ràng, có bằng chứng, đủ giá trị để một ban tổ chức sẵn sàng dành sân khấu và khán giả sẵn sàng dành thời gian cho bạn. Người nói hay thì nhiều. Người có điều đáng nói và nói được điều đó một cách thuyết phục thì ít hơn rất nhiều.
Tôi đã đứng trên hơn 100 sân khấu keynote và lớp đào tạo, cho những đơn vị như VTV, TikTok Shop, Vingroup, MB Bank, BIDV, Vietnam Airlines, cùng nhiều trường đại học và trường kinh doanh. Nhưng tôi vẫn nhớ những lần đầu tiên: Tay run, nói nhanh, quên mất ý thứ ba. Kỹ năng diễn thuyết không phải năng khiếu bẩm sinh. Nó là kết quả của sự chuẩn bị và luyện tập có phương pháp.
Vì sao chuyên gia nên diễn thuyết?
Với người làm chuyên môn, sân khấu là kênh xây dựng uy tín nhanh nhất. Trong 30 phút, bạn có thể khiến hàng trăm người hiểu bạn giỏi gì, điều mà nội dung trên mạng có thể mất nhiều tháng mới làm được.
- Uy tín được chuyển giao: Khi một ban tổ chức uy tín mời bạn lên sân khấu, họ đang bảo chứng cho chuyên môn của bạn.
- Khán giả chất lượng: Người tham dự hội thảo, sự kiện ngành thường là người ra quyết định, đúng tệp khách hàng bạn cần.
- Tài sản nội dung: Một bài nói tốt có thể được ghi hình, cắt thành hàng chục video ngắn, viết thành nhiều bài chia sẻ.
- Cơ hội kinh doanh: Rất nhiều hợp đồng tư vấn và đào tạo bắt đầu từ một người khán giả tìm đến sau buổi nói chuyện.
Bước 1: Tìm chủ đề chữ ký
Diễn giả được nhớ đến vì một chủ đề, không phải vì nói được mọi chủ đề. Chủ đề chữ ký là giao điểm của ba yếu tố: Điều bạn hiểu sâu hơn hầu hết mọi người, điều bạn có bằng chứng thực tế, và điều khán giả đang cần nghe.
Hãy thử viết chủ đề của bạn thành một câu hứa hẹn với khán giả. Không phải "thương hiệu cá nhân", mà là "cách chuyên gia biến chuyên môn thành thương hiệu và doanh thu trong kỷ nguyên AI". Câu hứa càng cụ thể, ban tổ chức càng dễ hình dung bạn phù hợp với sự kiện của họ.
Bước 2: Xây bài nói theo cấu trúc ba phần
Một bài nói thuyết phục thường có cấu trúc đơn giản hơn bạn nghĩ:
- Mở đầu: Câu chuyện hoặc câu hỏi. Không mở bằng lời cảm ơn dài hay giới thiệu bản thân. Hãy mở bằng một tình huống khán giả nhận ra chính mình, hoặc một câu hỏi khiến họ phải suy nghĩ.
- Thân bài: Tối đa ba ý chính. Khán giả không nhớ được mười ý. Ba ý, mỗi ý có một câu chuyện hoặc một con số minh họa, là đủ để tạo dấu ấn.
- Kết thúc: Một hành động cụ thể. Khán giả nên rời hội trường với một việc làm được ngay ngày mai, không chỉ với cảm hứng.
Một mẹo tôi luôn áp dụng: Viết câu kết trước tiên. Khi biết rõ mình muốn khán giả làm gì, mọi phần còn lại của bài nói sẽ tự sắp xếp quanh mục tiêu đó.
Bước 3: Luyện tập như vận động viên
Diễn giả giỏi không ứng biến nhiều như bạn nghĩ. Họ luyện tập kỹ đến mức có thể ứng biến khi cần mà không lạc hướng.
- Nói thành tiếng, không đọc thầm: Bài nói trên giấy và bài nói thành tiếng là hai thứ khác nhau. Chỉ khi nói ra bạn mới biết câu nào vấp, ý nào dài.
- Quay lại và xem lại: Đau đớn, nhưng hiệu quả nhất. Bạn sẽ thấy những thói quen mình không hề biết, như sờ tóc, nói "ờ", nhìn xuống sàn.
- Tập trước người thật: Một vài đồng nghiệp hoặc bạn bè, nhờ họ nói thẳng phần nào khó hiểu và phần nào nhàm.
- Bấm giờ: Ban tổ chức nhớ diễn giả vượt giờ lâu hơn diễn giả nói hay. Hãy luôn chuẩn bị một phiên bản rút gọn phòng khi chương trình trễ.
Bước 4: Bắt đầu từ sân khấu nhỏ
Đừng chờ lời mời từ hội nghị lớn mới bắt đầu. Những sân khấu đầu tiên của bạn nên là nơi rủi ro thấp và cơ hội học cao:
- Buổi chia sẻ nội bộ: Trong công ty, trong hiệp hội nghề nghiệp, trong cộng đồng bạn tham gia.
- Trường đại học: Sinh viên luôn cần người làm nghề thật chia sẻ kinh nghiệm. Nhiều trường sẵn sàng mở cửa cho các buổi talkshow.
- Livestream và webinar: Sân khấu trực tuyến giúp bạn luyện cách giữ người nghe, và để lại bản ghi để làm hồ sơ.
Mỗi sân khấu nhỏ là một lần luyện tập thật, một đoạn video cho hồ sơ, và có thể là một lời giới thiệu đến sân khấu lớn hơn.
Bước 5: Xây hồ sơ diễn giả
Ban tổ chức cần ra quyết định nhanh. Hãy giúp họ bằng một hồ sơ diễn giả rõ ràng:
- Một trang giới thiệu: Bạn là ai, chuyên môn gì, đã nói ở đâu.
- Danh sách chủ đề: Hai đến ba chủ đề, mỗi chủ đề có câu hứa hẹn và đối tượng phù hợp.
- Video trích đoạn: Hai đến ba phút bạn trên sân khấu thật. Đây là thứ thuyết phục ban tổ chức nhất.
- Nhận xét từ ban tổ chức cũ: Một vài câu đánh giá thật có giá trị hơn mọi lời tự giới thiệu.
- Thông tin liên hệ rõ ràng: Người phụ trách, cách đặt lịch, thời gian phản hồi.
Bạn có thể tham khảo cách tôi trình bày hồ sơ diễn giả của mình tại trang Diễn thuyết.
Xử lý hồi hộp và câu hỏi khó
Hồi hộp là bình thường. Ngay cả sau hàng trăm lần lên sân khấu, tôi vẫn hồi hộp trước mỗi buổi nói. Khác biệt là tôi đã học cách biến cảm giác đó thành năng lượng. Ba điều giúp tôi: Đến sớm để làm quen sân khấu, thuộc lòng hai phút mở đầu, và nói chuyện với vài khán giả trước giờ bắt đầu để thấy họ là người thật, không phải một đám đông.
Với câu hỏi khó, hãy cảm ơn người hỏi, nhắc lại câu hỏi để cả hội trường cùng nghe, và trả lời ngắn gọn. Nếu không biết câu trả lời, hãy nói thật và hẹn trả lời sau. Khán giả tôn trọng sự trung thực hơn một câu trả lời vòng vo.
Câu hỏi thường gặp
Cần bao lâu để trở thành diễn giả được mời có trả phí?
Tùy chuyên môn và mức độ đầu tư, không có con số chung. Theo quan sát của tôi, những người có chủ đề rõ ràng và chủ động tìm sân khấu nhỏ đều đặn thường nhận được lời mời có trả phí nhanh hơn nhiều so với người chờ được phát hiện.
Tôi nói không hay, có làm diễn giả được không?
Có. Khán giả không cần bạn nói hay như MC. Họ cần bạn nói rõ, nói thật và mang lại giá trị. Rất nhiều diễn giả được yêu thích nhất là những người nói giản dị nhưng có câu chuyện và bằng chứng thuyết phục.
Nên dùng slide như thế nào?
Slide để hỗ trợ khán giả, không phải để nhắc bài cho bạn. Mỗi slide một ý, ít chữ, hình ảnh lớn. Nếu khán giả phải đọc slide, họ sẽ không nghe bạn nói.
Nếu đơn vị của bạn đang tìm diễn giả cho hội thảo, sự kiện hoặc chương trình đào tạo về thương hiệu cá nhân, social commerce và AI, hãy xem các chủ đề tại trang Diễn thuyết hoặc gửi yêu cầu mời diễn thuyết. Doanh nghiệp muốn đào tạo kỹ năng xây dựng hình ảnh cho đội ngũ lãnh đạo có thể tham khảo đào tạo doanh nghiệp.
