Chỉ sau 3 giờ 30 phút livestream, chương trình "Chợ phiên OCOP, Về miền đất Tổ" thu hút hơn 20 triệu lượt xem và chốt trực tiếp hơn 3.000 đơn hàng nông sản, mở ra bệ phóng số cho hơn 40 sản phẩm OCOP. Đó là kết quả của dự án Nông dân 4.0, do KOLIN Academy phối hợp cùng Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và PTNT) và TikTok Việt Nam triển khai.
Tôi vẫn nhớ cảm giác ngồi trước màn hình, nhìn những người làm chè, làm bún, làm thịt chua lần đầu đứng trước máy quay kể về sản phẩm của mình. Những con số kia rất ấn tượng, nhưng điều đáng giá hơn là những bài học mà bất kỳ chủ thể OCOP nào cũng có thể áp dụng. Bài viết này chia sẻ những bài học đó.
Vì sao sản phẩm OCOP chất lượng tốt vẫn khó bán online?
Sản phẩm OCOP đã qua thẩm định, có câu chuyện vùng miền, có chất lượng được công nhận. Nhưng khi lên sàn thương mại điện tử, rất nhiều sản phẩm vẫn đứng yên. Qua quá trình làm việc với các chủ thể, tôi thấy bốn rào cản lặp lại:
- Không có người kể chuyện: Sản phẩm được chụp ảnh đẹp, nhưng không có gương mặt nào đứng sau. Người mua online cần tin một con người trước khi tin một món hàng.
- Câu chuyện bị chôn vùi: Quy trình làm thủ công nhiều đời, nguyên liệu vùng đất riêng, những thứ quý nhất lại không được nói ra.
- Vận hành chưa sẵn sàng: Đóng gói, bảo quản, giao hàng, nhất là với hàng tươi và hàng có hạn dùng ngắn.
- Bán một lần rồi dừng: Tham gia một sự kiện lớn, có đơn, rồi không có kế hoạch tiếp theo.
Bài học 1: Người làm ra sản phẩm phải đứng trước máy quay
Trong chương trình, sức hút lớn nhất không đến từ ưu đãi. Nó đến từ những người nông dân, những chủ cơ sở sản xuất tự kể về sản vật quê mình. Khi người xem nghe chính người làm ra món thịt chua giải thích vì sao phải ủ đủ ngày, họ tin theo cách mà không lời quảng cáo nào làm được.
Bài học cho chủ thể OCOP: Đừng chỉ thuê người livestream thay mình. Người dẫn chuyên nghiệp có thể giữ nhịp phiên live, nhưng người làm ra sản phẩm mới là người tạo ra niềm tin.
Bài học 2: Mượn uy tín để được biết đến, rồi xây uy tín của riêng mình
Chương trình có sự tham gia của nhiều nhà sáng tạo nội dung có cộng đồng lớn, trong đó có tôi và học viên của tôi, huấn luyện viên Bảo Ngọc Aerobic. Những cộng đồng này giúp các sản phẩm OCOP tiếp cận hàng triệu người xem chỉ trong một buổi chiều.
Nhưng lượt xem mượn được chỉ là bước khởi đầu. Mục tiêu thật sự là để chủ thể OCOP giữ lại một phần người xem đó cho kênh của chính mình. Một sự kiện lớn là bệ phóng, kênh riêng mới là đích đến.
Bài học 3: Một phiên live lớn cần nhiều tuần chuẩn bị
Người xem chỉ thấy 3,5 giờ trên màn hình. Họ không thấy những tuần chuẩn bị phía sau: Chọn sản phẩm phù hợp bán online, kiểm tra quy cách đóng gói, chuẩn bị tồn kho, thống nhất mức ưu đãi, phân công người dẫn và người hỗ trợ.
Với nông sản, khâu dễ vỡ nhất thường là sau khi chốt đơn. 3.000 đơn hàng chỉ có ý nghĩa khi 3.000 khách nhận được hàng đúng hẹn, đúng chất lượng. Một đơn hàng hỏng trên đường đi có thể xóa đi niềm tin mà cả phiên live xây dựng.
Bài học 4: Mô hình chỉ có giá trị khi nhân rộng được
Sau chương trình tại Phú Thọ, mô hình tiếp tục được triển khai ở nhiều tỉnh thành. Phiên livestream quảng bá nhãn lồng và sản phẩm OCOP Hưng Yên ghi nhận 1.800 đơn hàng và 245 triệu đồng doanh thu chỉ trong 4 giờ.
Điều làm tôi vui nhất không phải là con số của từng phiên, mà là những chủ thể tiếp tục tự livestream sau khi chương trình kết thúc. Trường Foods, thương hiệu thịt chua của chị Hoa ở Phú Thọ, là một ví dụ. Từ một chủ thể tham gia chương trình, chị xây dựng kênh riêng và trở thành Top Seller ngành thực phẩm trên TikTok Shop. Bạn có thể đọc hành trình đầy đủ trong case study Hoa Thịt Chua.
5 bước để một chủ thể OCOP bắt đầu bán online
- Bước 1: Chọn sản phẩm dẫn. Sản phẩm bảo quản được lâu, đóng gói gọn, giá dễ quyết định. Chưa nên bắt đầu bằng hàng tươi khó vận chuyển.
- Bước 2: Chuẩn hóa vận hành trước. Quy cách đóng gói, hạn dùng, đơn vị giao hàng, chính sách đổi trả. Làm xong rồi mới mở bán.
- Bước 3: Kể câu chuyện bằng video ngắn. Quay quy trình làm sản phẩm, vùng nguyên liệu, con người. Đăng đều ít nhất hai tuần trước phiên live đầu tiên.
- Bước 4: Bắt đầu bằng phiên live nhỏ. Phiên 30 đến 60 phút, đủ để luyện tay và hiểu khách hỏi gì. Khung kịch bản livestream bán hàng có phần mẫu câu dành riêng cho thực phẩm và đặc sản.
- Bước 5: Tham gia sự kiện lớn khi đã sẵn sàng. Khi kênh riêng đã có nền tảng và vận hành đã trơn tru, một sự kiện lớn sẽ thực sự trở thành bệ phóng thay vì một lần bán rồi thôi.
Dành cho cơ quan, hiệp hội và địa phương
Nếu đơn vị của bạn đang muốn tổ chức một chương trình đưa sản phẩm địa phương lên sàn thương mại điện tử, điều tôi khuyên là đừng chỉ tổ chức một sự kiện. Hãy thiết kế một chuỗi: Đào tạo chủ thể trước sự kiện, sự kiện làm bệ phóng, và đồng hành sau sự kiện để chủ thể tự vận hành được kênh của mình. Đó là cách dự án Nông dân 4.0 tạo ra giá trị lâu dài hơn một buổi chiều livestream.
Bạn có thể đọc toàn bộ kết quả dự án trong case study Nông dân 4.0. Các cơ quan, hiệp hội và doanh nghiệp muốn triển khai chương trình tương tự có thể tham khảo đào tạo doanh nghiệp hoặc gửi yêu cầu hợp tác.
